بانک توسعه ای تخصصی حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و روستائی کشور
نسخه آزمایشی
  • اداره کل ریسک و تطبیق
  • اداره کل بازاریابی
  • اداره کل اعتبارات
  • اداره کل توسعه بانکداری الکترونیک
  • بانکداری بین الملل-ارزی
  • اداره کل خزانه داری و نظامهای پرداخت
1. تعریف ریسک چیست؟

ریسک در لغت به مفهوم امکان یا احتمال تحقق نیافتن انتظارات، بروز خطر یا روبرو شدن با خطر، صدمه دیدن، کاهش درآمد و زیان دیدن می باشد. به زبانی ساده ریسک یعنی احتمال محقق نشدن پیش بینی های آینده.

2. تعریف ریسک در نظام بانکی چیست ؟

ریسک برای موسسات مالی ، زیان بالقوه ای است که یا بطور مستقیم از کاهش درآمد و سرمایه حاصل می شود و یا بطور غیر مستقیم از محدودیت هایی بوجود می آید که توانایی بانک را برای دستیابی به اهداف تجاری و مالی خود کاهش می دهد .


3. مهمترین انواع ریسک درسیستم بانکی چیست؟

ریسک اعتباری (Credit Risk) ریسک بازار (Market Risk ) ریسک نقدینگی (Liquidity Risk) ریسک عملیاتی (Operational Risk)


 

4. تعاریف مهمترین انواع ریسک (اعتباری ،بازار،نقدینگی وعملیاتی ) چیست ؟

ریسک اعتباری : این ریسک دارای تاریخچه ای همزمان با پیدایش بانک و سیستم بانکداری است و عبارت است از احتمال عدم برگشت اصل و فرع تسهیلات اعطا شده به مشتریان. ریسک بازار : ریسکی که ناشی ازاحتمال خطا در پیش بینی های حاصل از نوسانات نرخ ها در بازار می باشد . این ریسک به حالت های زیر خود را نشان می دهد : ریسک حاصل از نوسانات نرخ بهره ریسک حاصل از نوسانات نرخ ارز ریسک حاصل از نوسانات قیمت ریسک نقدینگی : احتمال عدم توان بانک برای اعطای تسهیلات و یا پرداخت به موقع دیون (سپرده ها ) را ریسک نقدینگی می نامند همچنین عدم هماهنگی بین سررسید پرداخت ها (سپرده ها) و دریافت ها موجب ریسک نقدینگی می شود ، که آن را ریسک واسطه گری نیز می نامند. ریسک عملیاتی : احتمال ایجاد مشکل در عملیات و فعالیت های بانک(نظیر ایجاد نقص در سیستم های کامپیوتری، سوء استفاده و تقلب در اسناد بانکی ، خطاهای انسانی و . . . ) را ریسک عملیاتی می گویند.

5. مدیریت ریسک چیست ؟

مدیریت ریسک فرآیندی است که به شناسایی ، اندازه گیری ،تجزیه و تحلیل و کنترل انواع ریسک های مطرح شده برای موسسه می پردازد. شناسایی : هدف این مرحله بدست آوردن تصویری کامل ودقیق از عوامل ریسک و منابع در معرض ریسک است . بنابراین در این مرحله می بایست عوامل ریسک (حادثه هاو.....)، منابع درمعرض ریسک (پرسنل،اموال،مسئولیت ها و درآمدها) و نوع تاثیر عوامل اول بر عامل دوم (انواع خسارت ها)به طور دقیق بیان شود. اندازه گیری : پس از شناخت ریسک ها ، باید میزان تاثیر وقوع هر یک از آنها را بر سازمان بررسی کرد . بنابراین می بایست مشخص شود هریک از این خرابی ها ، شکست ها یا خسارت ها با چه احتمالی روی می دهند و درصورت وقوع چه هزینه ای را تحمل می کنند که در نهایت چه تاثیری بر ساختار مالی سازمان دارد. بنابراین می بایست هم شدت (میزان) و هم تواتر یا فراوانی آنها را در نظر گرفت . تصمیم گیری : برای رویارویی با ریسک ها می بایست پس از شناسایی و اندازه گیری آنها ، شیوه مناسب را جهت کنترل ریسک ها تصمیم گیری نمود . نظارت و ارزیابی : آخرین مرحله در زمینه مدیریت ریسک ، نظارت و ارزیابی حاصل از اقدامات انجام شده و مقایسه آن ها با ا هدف پیش بینی شده است که در این مرحله کارایی برنامه ها و اجرای آنها سنجیده می شود .

6. مدیریت ریسک در بانکها چیست و چه اجزایی دارد ؟

بانکداری در ذات خود با ریسک های متعددی مواجه می باشد و امروزه با ورود تکنولوژی پیشرفته و پیچیده تر شدن این فعالیت و از جمله ظهور بانکداری الکترونیک، پدیده ریسک بیش از پیش از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است. از آنجائیکه از لحاظ نظری حذف انواع ریسک ها غیرممکن است بنابراین مدیریت آن ها بعنوان تنها راه حل ممکن مطرح می شود . بطور کلی مدیریت ریسک در بانک ها شامل موارد زیراست: - تعیین و اجرای سیاست های کلی بانک در برابر ریسک - ایجاد تغییرات لازم در ساختار سازمانی بانک - فراهم نمودن بسترهای آماری و اطلاعاتی مورد نیاز - اندازه گیری و ارزیابی ریسک های موجود - نظارت ، ارزیابی مجدد و ایجاد گزارش دهی منظم وضعیت ریسک بانک

7. سایر ریسکهای مترتب بر نظام بانکی را بیان نمایید؟

üریسک تمرکز Concentration Risk üریسک کشوری Country Risk üریسک شهرت Reputation Risk üریسک حقوقی Legal Risk üریسک تسویه Settlement Risk üریسک نرخ بهره Risk Interest Rate üریسک نرخ ارز Risk Exchange Foreign üریسک فناوری اطلاعات Information Technology Risk üریسک وام به اشخاص وابسته Connected Lending Risk

8. چرا بانکها نسبت به موسسات تجاری (بازرگانی)ازنظرمالی دارای حساسیت بیشتری هستند؟

درجه اهرمی بانکها بسیار بالاست،بعبارت دیگر سرمایه بانکها در مقایسه با دیگر مؤسسات تجاری بسیار کم است. بنابراین هر زیانی می تواند آثار مخربی بر حیات آنان داشته باشد.

· سن داراییها و بدهیها در بانکها نامتناسب است. داراییها دارای سررسید بلند مدت تری نسبت به بدهیها می باشند (تبدیل سررسیدها

· بانکها نقش بسیار اساسی در مکانیزم پرداخت و تبادلات پولی اشخاص،دولت و مؤسسات تجاری دارند. • سپرده هایی که بانکها از مردم دریافت می نمایند بعنوان ((پول و شبه پول)) شناخته می شود لذا باید در جهت حفظ اعتماد عمومی به طور کامل و بصورت دیداری و یا در انتهای دوره (سررسید) و حتی در مواقعی قبل از سررسید پرداخت شود.

· بانکها در اقتصاد مبتنی بر بازار نقش فعالی در تجهیز و تخصیص منابع مالی دارند. نتیجه آنکه فعالیت بانک درگرو حفظ اعتماد سپرده گذاران،بازارهای مالی و مؤسساتی است که منابع آن را تأمین می کنند.

· اقلام بالای خط و زیرخط ترازنامه در بانکها سریعتر از اقلام مشابه سایر شرکتها تغییر می کند.

· بانکداری بر متغیرهای پولی مؤثر بوده و نهایتاً موجب تغییر در میزان پول و شبه پول و به عبارت دیگر،تغییر در وضعیت و ترکیب نقدینگی(M2) می شود.

· وقتی سپرده گذاران نسبت به عملکرد یک یا چند بانک نگران شوند،با بستن حسابهای خود نزد آن بانکها و حتی بانکهایی که عملکرد مطلوب و مناسب دارند برای کل نظام بانکی ایجاد مشکل نموده و در مواقعی بحران آفرینی مینماید. بین المللی شدن بانکداری به آن معنی است که این آثار ممکن است حتی از مرزها نیز عبور نماید.

· منافع عمومی ایجاب می کند که میزان نقدینگی در جامعه متناسب با میزان عرضه کالاها و خدمات باشد. تغییر بیش از اندازه در حجم نقدینگی باعث عدم تعادلهای اساسی اقتصادی و تغییر ارزش پول ملی شده و زیان آن متوجه کل جامعه خواهد شد.

· آسیب پذیری در مقابل متغیرهای اقتصادی: بانکها به لحاظ ماهیت فعالیتهای خود در مقابل متغیرهای اقتصادی نظیرتغییرات نرخ تورم، نرخ ارز، نرخ سود، اشتغال، نقدینگی و... شدیداً آسیب پذیر هستند

· پاسخ گویی بالا به انتظارات جامعه و حفظ منافع عمومی و ابزاری جهت اعمال حاکمیت دولت: بانکها ابزار مهمی برای اعمال سیاستهای مختلف حاکمیتی دولت و از جمله سیاستهای پولی و اجرای برنامه های توسعه اقتصادی کشور می باشند

· یک بانک علاوه بر اینکه یک بنگاه اقتصادی جهت کسب سود و حفظ منافع سرمایه گذاران است، بنگاه اجتماعی نیز تلقی می گردد که موجب رفاه جامعه می شود. لذا عدم توجه به کسب رضایت جامعه و منافع عموم، بروز تقلبات و سوء استفاده ها در نظام بانکی، خدشه دار شدن اعتماد عمومی نسبت به بانکها را بهمراه خواهد داشت

· علاوه بر موارد یاد شده ، وجه تمایزمهم فعالیت بانکداری با دیگر واحدهای اقتصادی وجود طیف گسترده ای از انواع ریسکها می باشد .

9. ورشکستگی یک بانک چگونه می تواند برادامه فعالیت سایر بانکها اثرگذار باشدو در قالب چه ریسکی قابل شناسایی است ؟

علاوه بر ریسکهای عمده که می تواند در مورد هر یک از بانکها موضوعیت داشته باشد،کل سیستم بانکی با ریسکی تحت عنوان ریسک سیستمی (Systemic Risk) می تواند مواجه شود.چنانچه سپرده گذاران اعتماد خود را به یک بانک با عملکرد ضعیف از دست بدهند،باهجوم برای برداشت سپرده های خود وایجاد مشکل نقدینگی زمینه ورشکستگی بانک مزبور رافراهم اورند واین مسئله می تواند به کل شبکه بانکی داخل یک کشور و در مواردی شبکه بانکی کشورهای منطقه تسری یابد . (Domino/Contagion Effect)

10. قوانین و مقررات موجودبرای نظارت بر بانکها کدامند؟

· حداقل سرمایه (Minimum Capital)

· سرمایه پایه (Own Funds)

· کفایت سرمایه ((Capital Adequacy

· طبقه بندی داراییها (Asset Classification)

· ذخیره گیری (Provisioning)

· کنترل های داخلی (Internal Control)

· تسهیلات و تعهدات کلان (Large Exposures)

· وضعیت باز ارزی (Net Open Position)

· سرمایه گذاریها (Investments)

· تسهیلات مرتبط (Connected Lending)

لزوم مقررات احتیاطی بانکها در جهت مقابله با ریسک چیست؟

· دنیای بانکداری به دلیل رقابت شدید بین بانکها و نوآوری ها و ابتکارات جدید سریعاً در حال تغییر است. بانکداری بالقوه می تواند بی ثباتی ایجاد نماید.

· بانکها درگیر ریسکهای متعدد می باشند.

· بانکها با عملکرد منفی و خدشه دار کردن اعتماد عمومی می توانند بحران مالی ایجاد نمایند.

· در هماهنگی با استانداردهای بین المللی و تعامل با نهادهای بین المللی ذیربط در امر نظارت تعدادی مقررات احتیاطی جدید توسط بانک مرکزی تدوین و پس از تصویب نهادهای ذیربط جهت اجرا به بانکها ابلاغ شده است.

· رعایت آنها از سوی بانکها الزامی است.

· هدف از تدوین و اجرای این مقررات، تحدید ریسک پذیری غیراحتیاطی متخذه از سوی بانک هاست.

· شیوه جدید نظارت(Risk-based Supervision) در مورد بانکها اعمال می گردد.

11. کمیته بال(بازل) چیست؟

بحرانهای متعدد بانکی و همچنین مشکلات پدید آمده در بازپرداخت وامهای بانکی در دهه های 1970و1980 اهمیت برخورداری بانکها از سرمایه کافی در مواجهه با خطرات ناشی از عدم ایفای تعهدات از سوی وام گیرندگان را آشکار ساخت. کمیته نظارت بانکی بال(Basel Committee On Banking Supervision) که به اختصار آن را کمیته بال (Basel Committee) می نامند از مراجع بسیار مهم و فعال بین المللی در زمینه نظارت بانکی است. کمیته بال در اواخر سال 1974 توسط رؤسای بانک های مرکزی کشورهای عضو گروه 10 (GIO) پایه گذاری شد (بلژیک ، کانادا ، فرانسه ، آلمان ، ایتالیا ، ژاپن ، هلند ، سوئد ، انگلیس و امریکا) درحال حاضر کمیته دارای 13عضو می باشد (سه کشور سوئیس ، لوکزامبورگ و اسپانیا نیز به این گروه اضافه شده اند) . این کمیته از نظر سازمانی زیر مجموعه بانک تسویه بین المللی(BIS) است و دبیرخانه آن در شهر بال سوئیس قرار دارد. کمیته بال دارای 4 مجموعه یا گروه می باشد که عبارتند از : گروه اجرا ، اصلاح و هماهنگ سازی سرمایه (حداقل کفایت سرمایه) گروه توسعه سیاست ها گروه بین الملل گروه حسابداری

12. علل شکل گیری بیانیه های بال چیست؟

· اقدامات پیشگیرانه در مقابل بحرانهای مالی بین المللی توسعه و تکامل چارچوبهای مقرراتی مطلوب و نظارت بر بانکها، موجب جلوگیری از بحرانها و نا بسامانیهای مالی بین المللی گردیده و یا آنکه حداقل باعث می گردد که پیامدهای منفی ملایم تری داشته باشد.

· کمک به کشورهای عضو گروه 10 به پیروی از استاندارد واحد کفایت سرمایه

13. آیا نظرات کمیته بال در بانکها الزام قانونی و اجرایی دارد یا خیر؟

کمیته بال به رغم برخورداری از تخصص و تجارب کارشناسان ارشد کشورهای پیشرو در صنعت بانکداری، فاقد هرگونه اقتدار رسمی فرا ملی در امر نظارت بانکی است و نتایج کار و دستاوردهای آن به هیچوجه الزام قانونی برای کشورها ایجاد نمی نماید .

14. بیانیه های کمیته بال طی سالهای مختلف به چه صورت بوده است؟

برخی از توصیه های کمیته بال:

· سال 1983: اصول نظارت بر واحدهای خارج از کشور بانکها

· سال 1988: توافقنامه مربوط به کفایت سرمایه(Basel1)

· سال 1997: اصول پایه در نظارت بانکی کارا و مؤثر

· سال 1998: چارچوبی برای سیستم کنترل داخلی بانکها

· سال2000: اصول مدیریت ریسک اعتباری

· سال2003: اصول مدیریت ریسک در بانکداری الکترونیکی

· سال2006 (فوریه): ارتقاء حاکمیت شرکتی در بانکها

· سال 2006(ژوئن): توافق نامه جدید کفایت سرمایه (Basel II)

· سال 2007: بال 2 و موسسات مالی

· سال 2008: اصول صحیح مدیریت ریسک نقدینگی و نحوه نظارت

· سال 2008: حسابرسی مشترک و نظارت بانکی

· سال 2009:ارتقای چارچوب بال 2

· سال 2009: برخورد همه جانبه با بحران بانکی جهانی

· سال 2010: اصول ارتقا دادن حاکمیت شرکتی در بانک

15. نسبت کفایت سرمایه در بانکها (برمبنای بال) چیست؟

نسبت کفایت سرمایه حاصل تقسیم سرمایه پایه به مجموع داراییهای موزون شده به ضرایب ریسک به درصد است .

16. اهمیت نسبت کفایت سرمایه در بانکها چیست؟

· بانکها به دلیل ویژگیهایی که دارند باید سرمایه کافی برای پوشش انواع ریسکهای ناشی از فعالیتهای خود راداشته باشند.

· بانکها به دلیل ویژگیهای خود بسیار آسیب پذیر هستند و باید مراقب باشند که آسیب های وارده به سپرده گذاران منتقل نشود. هر گونه زیان احتمالی باید توسط سرمایه جذب شده و به این ترتیب اعتماد عمومی آسیب نبیند. به همین دلیل سرمایه کافی در بانکها از اهمیت بسیار ویژه ای برخوردار بوده و یکی از مهمترین معیارهای سنجش سلامت این مؤسسات می باشد.

· بانکها با اتکاء به سرمایه خود می توانند در مقابل زیانهای ناشی از عدم بازپرداخت وامهای اعطاء شده، شرایط نامساعد بازار و برخی تنگناهای عملیاتی ایستادگی کنند.

· ابعاد فاجعه آمیز بحرانهای بانکی در مورد بانکهایی که از وضعیت سرمایه ای مناسبتری برخوردار هستند محدودتر خواهد بود. زیرا بانک با سرمایه کافی زمان بیشتری برای بررسی مشکلات و مواجهه صحیح با آنها در اختیار دارد.

17. سرمایه بانکها شامل چه اجزایی است؟

سرمایه اصلی(یا سرمایه نوع اول، سرمایه جزء اول، سرمایه درجه یک، سرمایه مرغوب) (Core Capital (or Primary Capital, Tier 1 Capital

سرمایه تکمیلی(یا سرمایه نوع دوم، سرمایه جزء دوم، سرمایه درجه دو، سرمایه نامرغوب) Supplementary Capital (or Tier 2 Capital)

سرمایه اصلی: سرمایه اصلی مهمترین معیار نشان دهنده پشتوانه مالی بانک است و توانایی جذب زیان های احتمالی و غیرقابل پیش بینی را دارد . سرمایه اصلی شامل اجزاء زیر می باشد:

· سرمایه پرداخت شده

· اندوخته قانونی

· سایر اندوخته ها( به جز ذخیره تجدید ارزیابی داراییهای ثابت و سهام)

· صرف سهام

سود انباشته(زیان انباشته کسر می شود) سرمایه تکمیلی : حداکثر می تواند معادل سرمایه اصلی باشد. مبلغ مازاد تحت عنوان "فزونی سرمایه تکمیلی به سرمایه اصلی" کسر خواهد شد. سرمایه تکمیلی شامل اجزاء زیر می باشد:

· ذخیره مطالبات مشکوک الوصول عمومی

· ذخیره تجدید ارزیابی داراییهای ثابت

اندوخته ناشی از تجدید ارزیابی سهام سرمایه پرداخت شده شامل اجزاء زیر می باشد :

شامل سرمایه پرداخت شده اولیه و افزایش های بعدی آن از محل آورده های جدید سهامداران و یا منابع داخلی قابل تبدیل به سرمایه می باشد.

براساس نظر کارشناسان بین المللی، بانکها از نظر نسبت کفایت سرمایه به چند دسته تقسیم می شوند؟

سرمایه مطلوب (10 درصد) well capitalised سرمایه کافی (8 درصد ) adequately capitalised سرمایه ناکافی (6 درصد) under capitalised سرمایه بسیار کم (4 درصد)significantly under-capitalised بحران سرمایه (2 درصد)critically under-capitalised

18. تفاوت بال 1 و 2 چیست؟

بال 2 برخلاف بال1 دارای ساختاری کاملاً پیچیده است. در واقع ترتیبات وضع شده در بیانیه جدید، تکامل بشدت گسترش یافته استانداردهای بکار رفته در بیانیه قبلی است که در چارچوب ارکان جدید آورده شده است.

19. چرا توصیه های بال 1 استفاده نگردید؟

با وجودیکه بال 1 در زمان خود با درنظر گرفتن تمامی جوانب مطرح در اندازه گیری کفایت سرمایه بانکها طراحی شده است، لیکن با اجرای آن در کشورهای مختلف و تغییر شرایط در بازارهای مالی و بانکی بین المللی به تدریج نقاط ضعف آن آشکار گردید. عمده ترین نارسائیهای مطرح شده در این زمینه به شرح زیر می باشد: محدودیت طبقات دارائیهای ریسکی محدودیت اوزان ریسکی دارائیها محدودیت کاربرد تکنیکهای کاهش ریسک اعتباری ( محدودیت احتساب وثایق و تضمینات در فرایند اعتبار سنجی مشتریان بانکها) نادیده گرفتن ریسکهای بازار و عملیاتی محدودیت در کاربرد روشهای مدیریت ریسک توسط بانکها نادیده گرفتن تفاوت در موقعیت و اعتبار مالی شرکت های متقاضی تسهیلات بانکی ( عدم استفاده از رتبه اعتباری شرکتها در فرایند اعتبارسنجی

20. علل بوجود آمدن بیانیه بال 2 چیست؟

· محدودیت اندازه گیری ریسک اعتباری

· تغییرات ایجاد شده در محیط مقرراتی و بانکی جهان

· پیچیده تر شدن محصولات و خدمات بانکی در دهه 1990

· تکامل تکنیکهای مدیریت ریسک باعث گردید که بال1 نتواند با تغییرات فوق هماهنگ شود و زمینه برای پیشنهاد جدیدی با هدف تجدید نظر در بیانیه اول (بال1) در ژوئن 1999 فراهم گردید.

21. پیش نیازهای ضروری جهت اجرایی کردن بال 2 در ایران چیست ؟

· پایه قانونی و مقرراتی

· اولویت ها در استفاده از رویکردهای محا تی

· ایجاد مؤسسات مستقل اعتبارسنجی

· آموزش بخشهای مسئول در بانکها و بانک مرکزی

· ایجاد تعامل سازنده بین ناظران و بانکها

· ایجاد تغییرات سازمانی در بانکها

· ایجاد تغییرات در نحوه انتشارو افشای اطلاعات

· استفاده از اصل صلاحدید مقامات نظارتی در تدوین مقررات

22. موسسات اعتبارسنجی مشتریان چیست؟

در بسیاری از کشورها وام دهندگان(ازجمله بانکها) به پایگاههای اطلاعاتی دسترسی دارند که به آنها کمک می کند تا شایستگی اعتباری یک متقاضی اعتبار را بررسی نمایند. مؤسساتی که اطلاعات را جمع آوری کرده و این خدمات را ارائه می دهند،مؤسسات اعتبارسنجی می نامند. وجود مؤسسات اعتبارسنجی در یک کشور،ابزاری است برای رونق بخشیدن به اقتصاد اعتباری مصرف کنندگان، که بالطبع رشد اقتصادی را افزایش خواهد داد.

23. اعتبارسنجی مشتریان توسط موسسات اعتبارسنجی دارای چه مزایایی می باشد ؟

· مؤسسات اعتبارسنجی موجب می شوند که وام گرفتن توسط مشتریان دارای ریسک زیاد، کنترل شده و عملاً بازار در دسترس وام گیرندگان جدیدی قرار گیرد که از ریسک اعتباری کمتری برخوردار بوده و درنتیجه استفاده بهینه از منابع صورت گرفته و توزیع عادلانه تسهیلات ممکن می شود.

· بررسی صحت اطلاعات درخواستهای اعتبار اولین مسئولیت مؤسسات اعتبارسنجی می باشد. اطلاعات نگهداری شده توسط مؤسسات اعتبارسنجی برای شناسایی رفتار فریبکارانه مشتری قبل از تحمیل هر نوع خسارتی به وام دهندگان ، مورد استفاده قرار می گیرد.

· خوشبختانه مدتی است که ضرورت خدمات مؤسسات اعتبارسنجی در کشور ما برای مسئولین روشن شده است. لذا تأسیس مؤسسات اعتبارسنجی واجد شرایط می تواند خدمات ارزنده ای را به بازار پول و سرمایه ارائه نماید.

· موسسات رتبه بندی اعتباری یکی از مهمترین و اساسی ترین سیستم های تصمیم سازی هستند که بخش عمده ای از اطلاعات موردنیاز مؤسسات اعتبار دهنده در مدیریت مؤثر اعتبارات را فراهم می کنند. این مؤسسات در پیش بینی اندازه ریسک پذیری یک متقاضی اعتبار به کمک می آیند و طیف وسیعی از انواع روشهای کمی و کیفی را در برابر نهادهای مالی و اعتباری قرار می دهند.

· رتبه سنجی، چراغ راهنمای ریسک سرمایه گذاری و تأمین اعتبار است. به دیگر سخن، رتبه سنجی معیاری است از احتمال پرداخت بموقع سود اوراق قرضه به سرمایه گذاران(خریداران اوراق قرضه) و بازپرداخت اصل سرمایه در زمان پیش بینی شده و یا پرداخت اصل و سود تسهیلات دریافتی.

· به عنوان مثال نهادهای اعتبار دهنده می توانند بر مبنای رتبه اعتباری یک بنگاه اقتصادی، تصمیم بگیرند که به آن بنگاه اقتصادی اعتبار بدهند یا خیر و در صورت تأمین اعتبار با چه نرخ بهره ای. بعلاوه رتبه سنجی اوراق قرضه بنگاه های اقتصادی عاملی تأثیرگذار و عمده در میزان بهره ای است که یک بنگاه باید برای تأمین منابع مالی موردنیاز خود بپردازد.

24. چه دارایی هایی در ترازنامه بانکها در معرض ریسک اعتباری هستند؟

· مطالبات از دولتها و بانکهای مرکزی

· مطالبات از مؤسسات و نهادهای بخش عمومی (بجز دولت مرکزی)

· مطالبات از بانکهای توسعه ای چند جانبه (نظیر بانک جهانی ، بانک توسعه اسلامی ، بانک توسعه آسیایی)

· مطالبات از بانکها

· مطالبات از مؤسسات مالی شبه بانکی

· مطالبات از شرکتهای خصوصی

· مطالبات از اشخاص حقیقی

· مطالبات تضمین شده با وثیقه واحدهای مسکونی

· مطالبات تضمین شده با وثیقه مستغلات تجاری

· مطالبات سررسید گذشته

· مطالبات مشمول در طبقات ریسکی شدید(شامل مطالبات از دولتها، بانکها و شرکتهای رتبه بندی شده زیر رتبه BB

· سایر دارائیها

· اقلام زیر خط

25. اختلاس چیست واختلاس های بانکی در چه دسته ای از ریسکها قرار می گیرند ؟

اختلاس عمل غیراخلاقی و ناثواب پنهان کردن ، ضبط کردن یا اختصاص دادن دارایی ها توسط فرد یا افرادی که این دارایی ها به دلیل اطمینان نزد آنهاست صورت می گیرد و در واقع نوعی تقلب مالی است که ممکن است بر اثر ضعف سیستم های کنترل و نظارت داخلی بروز نماید و سبب ضرر و زیان موسسه خواهد شد . لذا احتمال بروز ناشی از نامناسب بودن و عدم کفایت فرآیندها و روشها ، افراد و سیستمهای داخلی و یا ناشی از رویدادهای خارج از موسسه اعتباری در قالب ریسک عملیاتی قابل بررسی می باشد.

26. نقش بانکداری اسلامی در کنترل ریسکها چیست؟

ویژگی مشارکتی بانکداری اسلامی که آن را از بانکداری متعارف متمایز می سازد مشارکت در سود و زیان است بی گمان تحقق این ویژگی مستلزم اتخاذ راهکارهای نظارتی دقیق و ایجاد نهادهای جانبی است که نظام بانکی را در اعمال مشارکت واقعی یاری می نماید. لذا بانکداری اسلامی از طریق مشارکت در سود و زیان به بازار واقعی وصل می شود که هرچه ماهیت مشارکتی آن بیشتر باشد از فعل و انفعالات بورس بازانه در حوزه ابزارهای نوین که جنبه ریسکی قابل ملاحظه ای دارد دورتر می باشد ولذا عملیات بانکداری اسلامی بر سه محور اصلی ، تاکید بر قراردادهای واقعی دراقتصاد ، استفاده از سودحاصل ازفعالیت اقتصادی به جای بهره و نظارت بر مصرف اعتبارات بانکی استوار گردیده که نقش مهمی در کاهش ریسکهای بانکی برعهده دارد.

27. بانکداری الکترونیک چه ریسکهایی رابر سیستم بانکی واردخواهد کرد ؟

ریسک های متاثر از بانکداری الکترونیک شامل: الف- ریسک استراتژیک:که یکی از ریسکهای جدید در حوزه بانکداری است و مدیران باید درخصوص پتانسیل و کاربرد بانکداری الکترونیک و ابزارهای نوین آن درک کافی داشته و یک استراتژی بهینه به منظور جهت دهی به ساختار آن تعیین کنند که این استراتژی باید شفاف و جهت آن از بالا به پائین باشد. ب- ریسک کسب و کار: ظهور ابزارهای نوین و تغییر ویژگی های مشتریان باعث شده تا مشتریان خواسته های متفاوتی مطرح کنند که برآورده نکردن به موقع نیازهای مشتریان کسب و کار بانک را به مخاطره می اندازد. علاوه برآن عدم تقابل رو در روی مشتری با بانک باعث می شود تا ارزیابی بانک از مشتری از راه دور صورت گرفته و امری دشوار بنظر آید. همچنین مدیریت نقدینگی در بانکداری الکترونیک بسیار دشوار بوده و ریسکهایی را به همراه دارد. ج- ریسک عملیاتی: این ریسک به سه صورت مطرح میگردد :

· پیش بینی حجم مشتریان

· سیستمهای اطلاعاتی مدیریت

· . برون سپاری

د- ریسک ایمنی و امنیت : بحث امنیت داده ها و اطلاعات مشتریان در بانکداری الکترونیک در داخل و بیرون از بانک مطرح است زیرا بدلیل محیط ریسکی و باز در این نوع بانکداری و دسترسی کارکنان ومشتریان به اطلاعات بانک، لازم است این گونه تهدیدات کنترل و مدیریت شوند.

هـ- ریسک شهرت: این ریسک با استفاده از سیستمهای on line و اینترنت مضاعف می گردد. به این صورت که وجود یک مشکل در یک بخش به سرعت به سایر بخشها منتقل گردیده ودر کل بر سطح اعتماد بانکداری الکترونیک تاثیرگذار است درواقع نوع جدیدی از ریسک سیستمی را مشاهده می کنیم .

28. بانک مرکزی چه اقداماتی را در نظارت بانکی و کنترل ریسکها میتواند انجام دهد؟

· تشکیل اتاق یا کمیسیون مشترک ریسک با مشارکت کلیه بانکها

· اطلاعات مربوط به کفایت سرمایه بانکها می بایست پس از کسر تسهیلات پرداختی به سهامداران و شرکتهای تحت مالکیت آنها از سرمایه پایه انجام شود.

· الزام تمام بانکها به استقرار سیستم بانکداری متمرکز core banking

· تهیه استاندارد ها و رویه های مربوطه به محا ت انواع مختلف ریسک

· ایجاد پایگاه اطلاعات مشتریان در تمامی بانکها

· بومی سازی رهنمودهای کمیته بال و بکارگیری تمهیداتی به منظور کاهش ریسکهای بانکی

· تعیین سقف مجاز اعطای تسهیلات به اشخاص حقیقی و حقوقی با توجه به رتبه اعتباری و عدم امکان ارائه خدمات بانکی به بدهکاران و دارای بدهی معوق

29. در رعایت اصول و موازین کمیته بال و کنترل ریسکها تحت چه شرایطی در شبکه بانکی امکانپذیر است؟

· ایجاد و عملیاتی نمودن واحدهای مدیریت ریسک در بانکها

· تسریع در اجرای نظام رتبه بندی و اعتبارسنجی مشتریان در تمام بانکها

· تخصیص کد اعتباری واحد برای دریافت کنندگان تسهیلات در شبکه بانکی

· اصلاح مقررات جهت انطباق عملکرد بانکها با ماهیت حقوقی عقود مشارکتی

· ایجاد و تکمیل برنامه های نرم افزاری تسهیلات اعطایی و مطالبات بانکها

· تقویت نظارت بر عملکرد شعب حین و پس از پرداخت تسهیلات

· تجدید ساختار بانکها جهت افزایش کارآمدی و بهبود عملیات بانکها